Schade aan gebouwen en objecten
Indirecte effecten van diepe bodemdaling
Door gaswinning en gasopslag daalt en stijgt de bodem. Dit gaat heel geleidelijk en over een groot oppervlakte. Gebouwen in een gebied met diepe bodemdaling dalen in hetzelfde tempo geleidelijk mee. Er ontstaat dan ook geen directe schade door bodemdaling als gevolg van mijnbouwactiviteiten, maar soms wel indirecte schade.
Het eerste onderzoek
In 2020 vroegen we onderzoeksbureau Deltares om te onderzoeken of diepe bodemdaling indirect tot schade kan leiden. En als dat zo is, om uit te zoeken op welke manier en op welke plekken dit kan voorkomen.
Deltares heeft onderzoek gedaan in de 6 km-gebieden buiten de cirkel van Huizinge. In dit gebied zijn nooit trillingssnelheden gemeten van 2 mm/s of hoger.
Uit het onderzoek van Deltares kwamen 12 gebieden waarvoor we niet met 100% zekerheid vast konden stellen dat hier geen sprake kan zijn van indirecte schade door diepe bodemdaling. Wel wees het onderzoek uit dat er alleen schade kan ontstaan bij veranderingen in het grondwaterpeil in combinatie met slappe ondergrond. Hierdoor kunnen sommige funderingen wat verzakken waardoor er spanning in een gebouw komt. Indirecte effecten van diepe bodemdaling hebben dus alleen invloed op zettingsschade.
Vervolgonderzoek
Om meer duidelijkheid te krijgen over het ontstaan van indirecte schade door diepe bodemdaling en over het verloop van dit soort schade in aardbevingsgebieden, hebben we vervolgonderzoek laten doen binnen de cirkel van Huizinge.
Ingenieursbureau DaeD voerde het onderzoek uit. Kortgeleden zijn deze nieuwe onderzoeksresultaten met ons gedeeld. We hebben technisch en juridisch advies gevraagd en afgestemd met de Waterschappen en verschillende maatschappelijke organisaties. Nu werken we aan een plan van aanpak voor deze schades.
Verandering grondwaterpeil is soms indirect effect diepe bodemdaling
Diepe bodemdaling kan soms indirect schade veroorzaken. Het heeft namelijk invloed op de hoogte van het grondwaterpeil. Het grondwaterpeil kan veranderen als de bodem daalt. De schade door de verandering van het waterpeil als gevolg van diepe bodemdaling door mijnbouw noemen we een indirect effect van diepe bodemdaling.
Alleen invloed op zettingsschade
We weten dat indirecte effecten van diepe bodemdaling alleen invloed hebben op zettingsschade.
Zettingsschade kan ontstaan wanneer delen van de ondiepe bodem ongelijk zakken, bijvoorbeeld bij huizen op veengrond. Dit leidt tot scheuren of scheefstand. Bij voorbeeld wanneer een gebouw rust op verschillende funderingen, het gebouw gedeeltelijk gebouwd is op een kelder die dieper ligt of door een lage grondwaterstand als gevolg van langdurige droogte.
Verergering van deze zettingsschade kan het gevolg zijn van veranderingen in de hoogte van het grondwaterpeil. We hebben laten onderzoeken wat er gebeurt als het grondwaterpeil hoger is dan voorheen, dit noemen we vernatting. En ook wat de gevolgen zijn als het grondwaterpeil lager is dan voorheen. Dit noemen we verdroging.
Hiervoor is gekeken naar het gemiddelde grondwaterpeil over een heel jaar. Dit is nodig omdat de hoogte van het grondwater voortdurend verandert. Bijvoorbeeld door droge zomers en natte winters.
Uitkomsten van het onderzoek
Onderzoeksbureau DaeD heeft duizenden verschillende berekeningen uitgevoerd met verschillende grondwaterstanden, verschillende soorten ondergrond en alle mogelijke typen bouwwerken en funderingen. Hieruit blijkt dat:
- Indirect schade door diepe bodemdaling kan alleen in specifieke gebieden voorkomen door een combinatie van omstandigheden;
- Bij gebouwen met zettingsschade kunnen indirecte effecten van diepe bodemdaling de schade verergeren;
- Oudere gebouwen met een kwetsbare fundering zijn het meest gevoelig voor schade door indirecte effecten door diepe bodemdaling;
- Vernatting (verhoging van het grondwaterpeil) veroorzaakt geen schade, omdat het gewicht van gebouwen voldoende tegendruk biedt;
- Verdroging (verlaging van het grondwaterpeil) kan bijdragen aan zettingsschade;
- Het aandeel van indirecte effecten door diepe bodemdaling in zettingsschade verschilt per grondsoort en de veranderingen in het waterpeil. Een ondergrond van zand is het minst gevoelig, die met veen het gevoeligst;
- De bijdrage van indirecte effecten van diepe bodemdaling aan de totale schadekans bedraagt bij een maximale grondwaterstandverlaging van 20cm maximaal ongeveer 1/3 (deel).
Uitwerking onderzoeksresultaten
Op dit moment werken we de resultaten van het onderzoek verder uit. Ook maken we een gedetailleerde kaart van de gebieden waar indirecte effecten van diepe bodemdaling mogelijk een bijdrage hebben geleverd aan de zettingsschade. Wij verwachten dat de kaarten in de loop van 2026 klaar zijn.
Wat betekent dit voor uw gebouw?
Als u bij een schademelding kiest voor maatwerk en uw gebouw ligt in een gebied waar diepe bodemdaling indirecte effecten heeft, zal een deskundige altijd kijken of er ook sprake is van zettingsschade. En of dit is veroorzaakt of verergerd door indirecte effecten van diepe bodemdaling.
Als de oorzaak van zettingsschade geen mijnbouw is, is het wel mogelijk dat indirecte effecten van diepe bodemdaling door gaswinning de bestaande schade mogelijk verergert. Een bestaande scheur kan dan bijvoorbeeld breder worden.
Indirecte effecten van diepe bodemdaling komen alleen in specifieke gebieden voor. We maken een kaart om gebieden met indirecte effecten van diepe bodemdaling in beeld te brengen.
Als er al eerder schade is vergoed
Is er al eerder een schade-opname gedaan voor uw woning of gebouw? En is de aanwezige zettingsschade volgens u toen niet goed beoordeeld? Als blijkt dat in individuele dossiers in het verleden een onjuiste beslissing is genomen, zullen we dat herstellen.
Het originele onderzoeksrapport
Vragen over diepe bodemdaling
-
Krijg je andere schade door diepe bodemdaling dan door aardbevingen?
Diepe bodemdaling kan leiden tot zettingsschade. Dat wil echter niet zeggen dat alle zettingsschade door diepe bodemdaling als gevolg van mijnbouw veroorzaakt is. Dat doen we met een nader onderzoek. Om dat te kunnen bepalen, spelen het bouwjaar, het soort fundament onder de woning, de grondsamenstelling en de veranderingen in lokale grondwaterstanden een rol.
-
Vergoeden jullie alle schade aan mijn fundering die veroorzaakt is door diepe bodemdaling?
In veel gevallen heeft diepe bodemdaling veroorzaakt door mijnbouw maar voor een deel bijgedragen aan de schade. Wij vergoeden alleen het deel van de zettingsschade dat kan worden toegerekend aan diepe bodemdaling door mijnbouw.
-
Is zetting of zakking geen schade die pas op langere termijn optreedt? Of komt dit ook voor bij huizen die er minder dan tien jaar staan?
Zetting en zakking is een langzaam proces, dat afhankelijk is van de bodem en gebouw. Er kunnen echter ook op korte termijn schades ontstaan. Bij jongere woningen (al vanaf ongeveer 1975) is de fundering zo verbeterd dat zetting en zakking eigenlijk niet optreden.
-
Als ik schade door diepe bodemdaling heb, hebben mijn buren dat dan automatisch ook?
Nee, dat is niet automatisch het geval. Dat hangt onder meer af van het bouwjaar van het bouwwerk, de bouwwijze en de ondergrond.
-
Is er ook onderzoek gedaan naar indirecte effecten van diepe bodemdaling binnen de cirkel van Huizinge?
We onderzoeken de mogelijkheden voor een methodiek voor het bepalen van indirecte effecten van diepe bodemdaling binnen de cirkel van Huizinge.
Het IMG heeft in het verleden het onderzoeksbureau Deltares alleen gevraagd onderzoek te doen naar de indirecte effecten in twee specifieke gebieden buiten de cirkel van Huizinge.
Dit onderzoek richtte zich op de vraag waar indirecte effecten niet aan de orde kunnen zijn. Het IMG onderzoekt nu de mogelijkheden voor een methodiek binnen de cirkel van Huizinge.
