Niets zal hier zijn stand behouden

Wanneer je Usquert binnenrijdt, daalt er een aangename rust op je neer. De pittoreske huizen, het buurthuis, een kerk, mensen die leunend op het tuinhek met elkaar praten… De boerderij waar Janneke woont ligt iets buiten het dorp en is sinds de eerste bewoners in de familie, via de vrouwelijke of de mannelijke kant. De imposante bomen langs de weg ernaar toe vormen een prachtig decor.

De fundamenten van de boerderij aan de Kloosterwijderweg zijn van het klooster Wijtwerd, dat in 1200 werd gesticht. Vier eeuwen lang onderging het klooster oorlogen en plunderingen, om uiteindelijk in het begin van de 17e eeuw te worden gesloopt. Met de materialen van het klooster werd begonnen met de bouw van de boerderij. Nog altijd zijn hier overblijfselen van het klooster in te zien, zoals de indrukwekkende schouw en een zandstenen voorstelling van de kruisweg van Jezus.

Sinds 1659 is de boerderij in de familie. Al die generaties bewoners en werknemers lieten hun sporen achter. Initialen op ramen en balken, teksten vereeuwigd in steen en talloze portretten, her en der door de boerderij. Ook bijzonder is de grafkelder die bij de boerderij hoort. Voorvader Roelf Geugien Hopma liet deze rond 1840 aanleggen nadat zijn vrouw Anna overleed bij de geboorte van hun derde kind. In 1926 is het laatste familielid bijgezet. Toen was de kelder vol en het begraven op eigen terrein niet meer toegestaan. Sinds 1945 mogen er wel asbussen worden bijgezet, zodat de grafkelder aan familieleden toch weer een laatste rustplaats biedt. 

Janneke en haar man wonen sinds 2016 in de boerderij. Zij is er geboren en opgegroeid, maar ging het huis uit en in Stedum wonen. ”Daar maakte ik in 2011 voor het eerst bewust een aardbeving mee. Het is alsof een enorme vrachtwagen komt aan denderen en door je huis heen rijdt. Een heel beangstigend gevoel.” Na het overlijden van haar vader besloot zij de zorg voor de boerderij op zich te nemen. ”We doen ons best om de boel mooi en heel te houden, maar dat kost wel veel tijd en energie.”

“Het in stand willen houden van het erfgoed maakt soms krampachtig”, verzucht Janneke. ”De eerste twee jaar voelde ik dat al die voorouders over mijn schouder meekeken, maar inmiddels voelt het meer als ons eigen huis. Naast het in ere houden van de familiegeschiedenis, vind ik het waardevol dat dit soort gebouwen er zijn. De schoonheid van een dorp als Usquert is te danken aan de oude huizen, zelden aan de nieuwe.”

Na de generaties die het pand beheerden, staat Janneke nu voor een grote uitdaging. De boerderij heeft niet alleen te maken met het verstrijken van de tijd, maar ook met de gevolgen van de aardbevingen. “Ik weet dat mijn oma het al had over scheuren in haar huis en die toeschreef aan de gaswinning. Maar zowel de NAM als de provincie erkende dit toen nog niet.” Die erkenning kwam pas na de beving van Huizinge in 2012.

”Ik moet je eerlijk zeggen dat ik de precieze historie van alle schademeldingen en afhandelingen niet paraat heb”, vervolgt Janneke. “Mijn moeder begon er al mee in 2012, toen er op diverse plaatsen in huis forse schade was ontstaan en onder andere het plafond moest worden hersteld. In die tijd regelde de NAM dit en de kwaliteit van herstellen was op sommige plekken schandalig lelijk.” Zelf deed Janneke drie keer een schademelding bij het IMG. “Zij stuurden experts langs die rapporten maakten, zo dik als telefoonboeken. Heel grondig, moet ik zeggen. Op basis daarvan ontvingen wij geld waarmee we zelf de schade konden laten herstellen.”

“Over het algemeen vind ik het IMG goed benaderbaar, we hadden ook steeds een prettige zaakbegeleider. Soms werd schade in onze ogen onterecht niet erkend, bijvoorbeeld aan een arbeidershuisje dat bij de boerderij hoort. Die scheuren zouden ineens niet door de bevingen komen. Of na onze melding over de schoorsteen, die naar ons idee zorgde voor acute onveiligheid. Het IMG kwam wel snel langs, maar zag, anders dan wij, geen direct gevaar. Wat met de schoorsteen zou gebeuren mocht er een beving komen, is blijkbaar geen criterium. Dat is aan de ene kant begrijpelijk, maar aan de andere kant niet erg geruststellend. Weet je, wij willen ook niet voor iedere millimeter iemand laten komen. En vaak maken de reparaties het er ook niet mooier op. We doen er alles aan om de boerderij zo goed mogelijk te houden, maar helemaal lukt toch nooit.”

Op de achtergevel van de kleine schuur wijst Janneke op de tekst die Roelf Geugien Hopma boven de staldeur in steen liet aanbrengen:

De mensch bouwt op
De tijd breekt af,
Niets zal hier zijn
Stand behouden

Ze tuurt richting de horizon: “De boerderij ligt op 3,5 meter boven zeenniveau, maar als de zeespiegel door klimaatverandering verder stijgt en de dijk breekt, spoelt alles weg. Mijn voorvader wilde maar zeggen: niets houdt stand, alles is uiteindelijk vergankelijk. We bouwen voort op de fundamenten uit het verleden. Hoe dan ook, het leven gaat gewoon door. Dat is op zich een levensles en een troostrijke gedachte, vind ik.”