“Je kunt pas verder als je erkent wat hier is gebeurd”

Met die manier van kijken won ze de ontwerpwedstrijd Gaserfgoed op de kaart, georganiseerd door de Landschapswerkplaats. Samen met Observatorium en Studio Grondwerk bedacht ze een even eenvoudig als bijzonder ontwerp: ommetjes rond voormalige gaslocaties die het landschap toegankelijker maken en ruimte bieden aan de verhalen van het dorp. “Zo blijft zichtbaar wat deze plekken hebben betekend én geef je iets terug aan de inwoners.”

Veenhuis kijkt voor een deel als ontwerper en voor een deel als inwoner naar de gaswinning. Vijf jaar geleden kocht ze een huis in Kommerzijl. “Er moest wel wat aan gebeuren, onder andere door aardbevingsschade. Maar de constructie was goed, dus ik durfde het wel aan. Het was ook een kans. Ik had geen budget meer om het huis op te knappen, maar door de schadevergoedingen en subsidies kon ik toch dingen aanpakken.”

Als architect kijkt Veenhuis met een andere bril naar haar huis en de omgeving. Dan ziet ze niet alleen wat de gaswinning heeft aangericht, maar ook hoe die het landschap heeft gevormd. "Nederland is heel goed in opruimen en weer door. Daardoor verdwijnen de sporen van wat er is gebeurd. Terwijl mensen hun omgeving juist beter begrijpen als je de geschiedenis nog kunt zien in het landschap. Als je de bewijzen van wat er is gebeurd wegvaagt, kan dat bijdragen aan het gevoel dat het leed niet wordt erkend.”

Dat betekent niet dat alles moet blijven zoals het is. “Door mensen te vragen wat ze willen bewaren en wat ze liever achter zich laten, kan een plek opnieuw betekenis krijgen. Het is een soort rouwproces."

Veenhuis’ belangstelling voor de betekenis van plekken loopt als een rode draad door haar werk. Ze werkte als architect aan woningbouwprojecten in het aardbevingsgebied. “Dat vond ik ingewikkeld. Niet het ontwerpen zelf, maar dat dorpen op zo’n grote schaal worden vernieuwd. En de nieuwbouw die ervoor in de plaats komt past niet altijd bij de omgeving. Als architect onderzoek je de context van wat je bouwt, maar er is vaak weinig ruimte om echt de diepte in te gaan. En dat vind ik juist leuk en belangrijk.” Daarom begon ze haar eigen bureau, STUDIOpnt, en werd ze onderzoeker bij Kenniscentrum NoorderRuimte van de Hanze.

In haar eigen projecten onderzoekt Veenhuis hoe bewoners betekenis geven aan hun omgeving. Zo maakte ze met Observatorium een artistieke gebiedsbiografie van het Damsterdiep, waarbij ze samen met bewoners onderzochten wat een landschap bijzonder maakt. De geschiedenis, de herinneringen, de sfeer en de verhalen die er leven. Deze ervaring kwam van pas bij het bedenken van een nieuwe invulling voor de gaslocaties. “Die plekken hebben van zichzelf al iets mysterieus. Zo’n betonnen plaat, midden in een kaal landschap. Dat triggerde ons. We voelden dat hier verhalen verborgen lagen. Hoe konden we die zichtbaar maken?"

“Wat we door onderzoek leerden, is dat er hier vrij weinig ommetjes zijn. Ook om mijn huis in Kommerzijl valt het niet mee. Het is een volledig agrarisch landschap waar je moeilijk in kan. Dat is voor de leefbaarheid van de bewoners onprettig en wat betreft toeristische kansen een vraagstuk voor gemeenten.” Het bracht de ontwerpers op het idee van een ommetje langs de randen van voormalige gaslocaties. “Onderweg komen inwoners hun eigen verhalen tegen, verwerkt in citaten, gedichten of kunstzinnige elementen langs het pad.”

"Als je met mensen rond zo'n plek wandelt, komen de verhalen vanzelf. De één wil de gaswinning herdenken en zichtbaar houden. De ander zegt: weg ermee, ik wil uitzicht op iets anders." Volgens Veenhuis hoeft daar geen keuze tussen gemaakt te worden. “Al die verschillende gevoelens verdienen een plek."

Die dubbelheid ervaart ze zelf ook. “De gasopslag bij Grijpskerk ligt vlakbij mijn huis. Als ik vanuit de auto de rustig brandende vlam zie, weet ik dat ik bijna thuis ben. Het heeft iets vertrouwds. Maar laatst fakkelde de installatie vanwege een technische storing op volle kracht af. De lucht stond in brand, je hoorde het echt beuken. Op zo'n moment besef je: ik woon er wel heel dichtbij. Je gaat ervan uit dat het veilig is, maar toch."

Er is nog geen locatie beschikbaar waar het prijswinnende ommetje kan worden uitgevoerd, maar Veenhuis heeft goede hoop dat het er komt. “Het liefst rondom elke locatie één, elk met een eigen karakter. Een wandelpad lost de problemen niet op, maar kan wel bijdragen aan de verwerking en een gevoel van erkenning. Pas dan kun je verder.”