“Niet alleen schade, ook het gedoe eromheen telt mee”

Dat zeggen Wout de Vries en Annette Scherpenzeel, onderzoekers voor Gronings Perspectief, een onderzoeksteam van de Rijksuniversiteit Groningen en het Nivel. Samen met hun collega’s onderzoeken ze de gevolgen van de gaswinning voor 
inwoners. Ze kijken onder meer naar gezondheid, vertrouwen in organisaties en anderen, veiligheidsgevoel en sociale relaties. De resultaten van de afgelopen jaren staan in een trendrapport met cijfers en een rapport met diepte-interviews met bewoners.

Scherpenzeel: “We maakten ook een factsheet over een extra meting na de beving bij Zeerijp in november 2025. Met deze kortere publicatie hopen we de resultaten over de gevolgen van de beving voor iedereen toegankelijk te maken.”

De Vries: “Het bijzondere van Zeerijp was vooral het verschil in de situatie vergeleken met eerdere bevingen. De gaswinning in het Groningenveld is gestopt. Twee jaar lang nam het aantal bevingen af en zagen we langzaam wat verbeteringen in gezondheidsscores, vertrouwen in overheden en het gevoel van veiligheid. Vaak gold dat zelfs extra sterk voor mensen die het zwaarst getroffen zijn, met meerdere keren schade aan hun woning.”

Maar na de beving bij Zeerijp was er een terugslag. Scherpenzeel: “Blijkbaar is herstel heel kwetsbaar. Verbetering is mogelijk, als er niet opnieuw aardbevingen komen. Maar helaas blijven aardbevingen en schade voorlopig nog een realiteit.”

Structureel blijft het vertrouwen in de overheid en uitvoeringsinstanties IMG en 
NCG laag onder Groningers. Opvallend genoeg steeg het vertrouwen in het IMG 
wel na de beving. De oorzaak hiervan is nog onduidelijk. Scherpenzeel: “Misschien speelt de aanpak van het IMG na de beving een rol, zoals de inzet op de steunpunten.” Als het vertrouwen in het IMG op een later moment nog steeds hoger is dan vóór Zeerijp, kan er sprake zijn van een structurele verandering.

De Vries: “Ingewikkelde procedures, waar bewoners veel mee bezig zijn en waarbij ze lang moeten wachten, noemen we ‘procedurele last’. We zien al tien jaar lang dat schade sterk in verband staat met bijna elke uitkomst waar we naar kijken: gezond­heid, vertrouwen en sociale relaties. Maar de ervaren procedurele last hangt minstens zo sterk samen met die uitkomsten als de schade zelf. Soms zien we zelfs een versterkend effect. Dat op mensen met veel schade ook die last extra zwaar drukt.”

Scherpenzeel: “Schade kun je herstellen, maar nieuwe schade kun je niet altijd voorkomen. Wel kunnen beleidsmakers en organisaties de procedurele last verminderen"

Uit diepte-interviews blijkt dat heldere, regelmatige communicatie belangrijk is. Scherpenzeel: Mensen willen niet het gevoel hebben dat ze vergeten zijn.” De Vries vult aan: “Na de beving bij Zeerijp verwachtten veel mensen een actievere houding van het IMG, zoals een telefoontje of informatie over de gevolgen voor hun lopende zaak. Een vast contactpersoon kan ook veel verschil maken.”

Beiden vinden het belangrijk dat de ervaringen van Groningers goed onderzocht worden. De Vries: “Het is belangrijk dat aantoonbaar en zichtbaar wordt wat het met mensen doet.”

Scherpenzeel: “Wij meten niet of een huis veilig is; wij kijken of mensen zich veilig voelen in hun huis. Je kunt een huis versterken, maar dat betekent niet automatisch dat de bewoners zich veilig voelen. Daarom is het belangrijk om aandacht aan het gevoel en de beleving te geven, en niet alleen aan objectief meetbare zaken als de staat van een huis.”

De Vries: “Die zachte kant maakt echt uit. Een gevoel van onveiligheid kan leiden tot gezondheidsproblemen.”

Gronings Perspectief leverde dikke rapporten op, bij elkaar opgeteld meer dan 
200 pagina’s in behoorlijk technische taal. Scherpenzeel en De Vries adviseren 
geïnteresseerden om vooral naar de factsheet en het rapport met de interviews te kijken; die zijn leesbaarder. In het trendrapport staan handige samenvattingen. 
Voor wie niet in de rapporten wil duiken, vatten ze het kort samen.

“We hebben nu een periode gehad van afnemende aardbevingen, waar wij ook hele positieve ontwikkelingen zagen. Die trend is helaas onderbroken door de beving bij Zeerijp. Herstel blijkt heel kwetsbaar. Schade en procedurele last hebben altijd impact, dat komt steeds terug in de resultaten. En belangrijk: versterken is geen vrijwillige verbouwing. Het gaat om veiligheid, dat geeft een heel andere lading, en bewoners hebben niet zelf de regie.”

Gronings Perspectief gaat de komende tijd door. Er is nog genoeg te onderzoeken. Zo willen Scherpenzeel en De Vries opnieuw kijken naar groepen die nu minder zichtbaar zijn in de cijfers, zoals huurders en mensen die geen schade melden. Ook willen ze beter onderzoeken of er verschillen zijn tussen het kerngebied van de bevingen en omliggende gebieden. Daarnaast werken ze samen met het IMG om procedurele last beter in kaart te brengen en patronen beter te begrijpen.

De publicaties van Gronings Perspectief staan op groningsperspectief.nl/publicaties.