Ontstaan van een Smartengeldregeling

De geschiedenis van de gaswinning in het Groningenveld en de impact daarvan op de leefomgeving van Groningers en Drenten is decennia oud. Het voert te ver deze hier te beschrijven. Het leed dat de bodembeweging door gaswinning veroorzaakte is in elk geval al langere tijd onderwerp van debat en procedures. Dat mondt nu onder andere uit in een Smartengeldregeling bij het IMG.

Civiele procedures

In 2015 werd door ruim honderd Groningers een procedure gestart bij de rechtbank Noord-Nederland waarin de NAM aansprakelijk werd gesteld voor immateriële schade. In 2017 volgde daarop een uitspraak. De procedure werd in hoger beroep voortgezet bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, dat eind 2019 uitspraak deed. In de tussentijd had ook de Hoge Raad in antwoord op zogenoemde prejudiciele vragen meer duidelijkheid gegeven over het omgaan met immateriële schade veroorzaakt door bodembeweging door gaswinning in Groningen.

Politieke en maatschappelijk debat

Immateriële schade is ook al enige jaren onderwerp van debat in de Tweede Kamer, bij regionale politici en maatschappelijke organisaties. Dit blijkt onder meer uit de toelichting bij het Besluit mijnbouwschade Groningen van 31 januari 2018. Daarin staat: "Op langere termijn is het echter wenselijk dat alle immateriële schade door een onafhankelijke instantie kan worden beoordeeld. Dit sluit ook aan bij het voornemen van de Minister van Economische Zaken en Klimaat om alle schade die ontstaat door de gaswinning uit het Groningenveld of als gevolg van de gasopslag Norg onder publieke regie te brengen."

Commissie Verheij

Dat voornemen leidde tot de ontwikkeling van een wet, die de Tijdelijke Wet Groningen is gaan heten, en die op 1 juli in werking is getreden. Waarmee ook het IMG is opgericht. In de aanloop daar naartoe heeft de minister van Economische Zaken en Klimaat alvast opdracht gegeven aan een speciale commissie om advies uit te brengen hoe een regeling voor immateriële schade eruit zou kunnen zien. De commissie Verheij heeft dat advies begin 2020 naar de Kamer gestuurd.

Voorbereiding IMG

In voorbereiding op de inwerkingtreding van de Tijdelijke Wet Groningen, werd Bas Kortmann, de voorzitter van de TCMG, aangesteld als kwartiermaker voor het IMG. Hij heeft vervolgens opdracht gegeven een Smartengeldregeling voor te bereiden. Die opdracht hield een zoektocht in naar een regeling die om tal van redenen voor Nederland uniek is. Er is namelijk geen enkel voorbeeld van een regeling die direct ook op de Groningse situatie van toepassing is en de taak en opdracht van het IMG.

Bespreken met maatschappelijke organisaties

Een van de onderdelen van het ontwikkelproces van de regeling is het bespreken ervan met de maatschappelijke organisaties de Groninger Bodem Beweging en het Groninger Gasberaad. Omdat een vergoeding voor immateriele schade gaat om ‘genoegdoening’, 'verzachtiging' en ‘erkenning’, is het namelijk erg belangrijk te snappen wat de Groninger wil.

Ontwikkeling Smartengeldregeling

Stap 1

Onderzoek naar relevante uitspraken van rechtbanken, gerechtshoven en Hoge Raad op gebied van immateriële schade. Bestuderen van het advies van de commissie Verheij. Vaststellen welke juridische grondslag de regeling moet krijgen.

Stap 2

Uitwerken van een methode en procedure op hoofdlijnen. Om vast te stellen wie in aanmerking komt voor vergoeding van immateriële schade die veroorzaakt is door bodembeweging door gaswinning in het Groningenveld en de gasopslag in Norg. Een vergoeding waarvoor de NAM aansprakelijk kan worden gesteld.

Stap 3

Met een juridische grondslag en een methode en procedure op hoofdlijnen is het vervolgens mogelijk richtbedragen vast te stellen die passend zijn bij de ernst en de duur van het leed. Tegelijk wordt in deze stap duidelijker welke situaties niet passen bij een grootschalige benadering en meer persoonlijk maatwerk behoeven.

Stap 4

De regeling wordt in detail uitgewerkt. Het is nu mogelijk een werkwijze uit te schrijven en vast te stellen door het IMG. Waarna de uitvoering van de regeling kan worden voorbereid om die vervolgens ook te starten.